Bahçelerde ve yol kenarlarında sıkça görülen zakkum bitkisi, gösterişli çiçekleriyle dikkat çekse de dünyanın en zehirli süs bitkileri arasında yer alıyor. Peki zakkum çiçeği zehirli mi, yenir mi, dokunmak zararlı mı? İşte zakkum hakkında merak edilen tüm detaylar.
Akdeniz iklimine uyum sağlayan ve Türkiye’nin birçok bölgesinde doğal olarak yetişen zakkum (Nerium oleander), estetik görünümüne rağmen son derece zehirli bir bitkidir. Bitkinin yalnızca çiçekleri değil; yaprakları, gövdesi, dalları, kökleri, tohumları ve hatta süt beyazı özsuyu da toksik maddeler içerir. Uzmanlara göre zakkumun bünyesinde bulunan “oleandrin” ve “neriin” adlı kalp glikozitleri, insan ve hayvan sağlığı üzerinde ciddi etkiler oluşturabilir. Bu maddeler kalbin elektriksel düzenini bozarak hayati risk oluşturabilecek ritim bozukluklarına neden olabilir.
Zakkum yenir mi?
Zakkumun hiçbir bölümü yenmemelidir. Çiçeği, yaprağı veya başka herhangi bir kısmının tüketilmesi güvenli değildir. Halk arasında zaman zaman bitkinin bazı hastalıklara iyi geldiğine dair söylentiler bulunsa da bu iddiaları destekleyen, güvenli kullanımını öneren bilimsel bir kanıt bulunmamaktadır. Aksine çok az miktarda tüketilmesi bile ciddi zehirlenmeye yol açabilir. Özellikle çocuklar, yaşlılar ve evcil hayvanlar için risk daha yüksektir. Bitkinin çiçeklerinin güzel kokması ya da estetik görünmesi, güvenli olduğu anlamına gelmez.
Zakkumun zararları nelerdir?
Zakkum zehirlenmesi, tüketilen miktara göre hafiften ağır tabloya kadar değişebilen belirtilerle ortaya çıkabilir. İlk belirtiler çoğunlukla mide ve bağırsak sistemini etkiler. Bulantı, kusma, karın ağrısı ve ishal en sık görülen şikayetler arasındadır. Zehirlenme ilerledikçe baş dönmesi, halsizlik, sersemlik, görme bozuklukları ve bilinç değişiklikleri gelişebilir. En ciddi etkiler ise kalp üzerinde görülür. Kalp ritminde yavaşlama veya düzensizlik, tansiyon düşüklüğü ve ileri vakalarda kalp durmasına kadar uzanan ciddi sonuçlar meydana gelebilir. Bu nedenle zakkum zehirlenmesinden şüphelenildiğinde vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurulması gerekir. Evde uygulanacak yöntemlerle tedavi edilmeye çalışılması ciddi risk oluşturabilir.
Zakkuma dokunmak tehlikeli mi?
Zakkuma kısa süreli dokunmak çoğu kişide ciddi bir zehirlenmeye neden olmaz. Ancak bitkinin kesildiğinde çıkan sütlü özsuyu ciltte tahriş oluşturabilir. Özellikle açık yara bulunan bölgelerle temas edilmesi ya da özsuyun göze bulaşması durumunda sağlık sorunu gelişebilir. Bahçe işleri sırasında zakkum budanacaksa mutlaka eldiven kullanılması, işlem sonrasında ellerin bol su ve sabunla yıkanması önerilir. Bitki budanırken çıkan dalların gelişigüzel yakılması da sakıncalıdır. Oluşan dumanın solunması, içerdiği toksik maddeler nedeniyle solunum yollarını tahriş edebilir ve sağlık açısından risk oluşturabilir.
Zakkumun suyu da zehirli olabilir
Bitkinin bulunduğu vazodaki su veya kesilen dalların bekletildiği kaplardaki su da toksik maddeler içerebilir. Bu nedenle bu suların içilmemesi, evcil hayvanların erişemeyeceği şekilde uzaklaştırılması gerekir. Ayrıca zakkum dallarının mangalda şiş olarak kullanılması ya da ateşte yakılarak yemek pişirilmesi de önerilmez. Isıya rağmen toksik bileşiklerin oluşturabileceği risk tamamen ortadan kalkmaz.
Evcil hayvanlar için de büyük risk taşıyor
Zakkum yalnızca insanlar için değil, kedi, köpek, at, koyun ve sığır gibi birçok hayvan için de son derece zehirlidir. Yaprak veya çiçeklerin çiğnenmesi kısa sürede kusma, halsizlik, salya artışı ve kalp ritim bozukluklarına neden olabilir. Evcil hayvanın zakkum tükettiğinden şüpheleniliyorsa vakit kaybetmeden veterinere başvurulmalıdır.
Zakkum neden bahçelerde yetiştiriliyor?
Zakkumun zehirli olması, süs bitkisi olarak kullanılmasına engel değildir. Kuraklığa dayanıklı olması, uzun süre çiçek açması ve kolay yetişmesi nedeniyle park, refüj ve bahçelerde sıkça tercih edilir. Ancak özellikle çocukların oyun oynadığı alanlarda ve evcil hayvan bulunan bahçelerde dikkatli olunması gerekir. Zakkum, güzel görünümünün ardında ciddi sağlık riskleri barındıran bitkilerden biridir. Çiçeği dahil olmak üzere hiçbir kısmı yenmemeli, tedavi amacıyla kullanılmamalı ve özellikle çocuklar ile evcil hayvanlardan uzak tutulmalıdır. Olası bir temas veya tüketim sonrası zehirlenme belirtileri görülürse zaman kaybetmeden tıbbi yardım alınması, hayati komplikasyonların önlenmesi açısından büyük önem taşır.
