Başkan Recep Tayyip Erdoğan ve Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi’nin Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’ndeki baş başa görüşmelerinin ve heyetler arası görüşmeye başkanlık etmelerinin ardından, iki ülke arasında anlaşmalar imza altına alındı.
- “Eğitim ve Akademik İşbirliği Mutabakat Muhtırası”, Polis Akademisi Başkanı Murat Balcı ile Irak Başbakanı ve Silahlı Kuvvetler Komutanı Özel Kalem Müdürü General Abdulemir Şammari tarafından imzalandı.
- “Gençlik ve Spor Alanlarında Mutabakat Zaptı”na, Gençlik ve Spor Bakanı Osman Aşkın Bak ile Irak Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin imza attı.
- “Sınai Mülkiyet Alanında İşbirliği Mutabakat Zaptı”na ise Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır ile Irak Maliye Bakanı Falih Sari tarafından imza koyuldu.
- “Fişhabur-Ovaköy Sınır Kapısı Üzerinden Demiryolu ve Karayolu Taşımacılığına İlişkin Mutabakat Zaptı” ile “Doğal Kaynaklar Karşılığında Irak Cumhuriyeti İçerisinde Ulaştırma Altyapısının Geliştirilmesine İlişkin Çerçeve Mutabakat Zaptı” da Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu ve Irak Ulaştırma Bakanı Veheb Selman Muhammed tarafından imzalandı.
Anlaşma törenine ise Irak Ulaştırma Bakanı Veheb Selman Muhammed’in Kalkınma Yolu Projesi ile ilgili Mutabakat Zaptı’na imza atmakta diretmesi damga vurdu. Irak Başbakanı Ali Zeydi’nin müdahalesi ve talimatı sonrası ilgili anlaşmalar imzalandı.
(Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu ve Irak Ulaştırma Bakanı Veheb Selman Muhammed anlaşmaya imza atarken)
Başkan Recep Tayyip Erdoğan’ın da imza töreni esnasında yaşananlara ilişkin Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’a uyarısı ve ayrıca bilgi istemesi dikkat çekti.
Dünya medyasının da ilgisini çeken görüntüler sonrası; Kalkınma Yolu Projesi, Orta Doğu’daki değişen dengeler ve Başkan Erdoğan’ın kararlı diplomatik hamleleriyle ilgili sabah.com.tr’nin sorularına SETA Dış Politika Araştırmacısı Can Acun çarpıcı yanıtlar verdi.
SETA Dış Politika Araştırmacısı Can Acun
PERDE ARKASINDA NELER YATIYOR?
Can Acun, Kalkınma Yolu Projesi’nin hem Irak hem de Türkiye‘nin ulusal güvenliği ile ticari çıkarları açısından önemine vurgu yaparak projenin küresel lojistik hatlarının devamlılığı açısından önemine dikkat çekti. Can Acun, “Bir süre önce Irak’ta çeşitli saha çalışmaları yapmıştım Kalkınma Yolu Projesi bağlamında. Birçok ana aktörle orada görüşme şansına sahip olmuştum. Şimdi Ulaştırma Bakanının bağlı olduğu aslında Bedir örgütlenmesi, siyasi yapılanmasının yetkilileriyle de görüşmüştüm. Onların hepsi bu yapılan görüşmelerde projeyi kesinlikle desteklediklerini, bunu Irak’ın geleceği açısından ciddi anlamda önemli olduğunu ifade etmişlerdi.” dedi.
Can Acun, “Irak’ta yeni bir iktidar var, yeni bir Başbakan, onun oluşturduğu bir kabine ve iç siyasi dengeler çerçevesinde belli bir mücadele söz konusu.” ifadelerini kullandı.
Kalkınma Yolu Projesi ile kara yolu, tren hatları, çeşitli sanayi bölgeleri ve yeni tarım alanları oluşturulacağını da ifade eden Can Acun, “20 milyar doları aşan bir proje olduğunu görüyoruz.” dedi.
Can Acun, Hürmüz Boğazı’nın kapanması ve Babülmendep’te yaşananlara dikkat çekerek, “Bu anlamda Kalkınma Yolu Projesi’nin çok daha öneminin arttığı bir denklemden bahsedebiliriz. Kara yolu ve tren hattının dışında burada petrol taşınması da çok olası.” sözlerini kullandı.
IRAK’TAKİ TARTIŞMALARIN EKSENİ
Kalkınma Yolu Projesi ile oluşacak ekonomik hacmin büyüklüğüne vurgu yapan Acun, Irak’ın iç dengesine işaret ederek, ülkedeki çeşitli siyasi grupların da sürecin nasıl ilerleyeceğini, hangi güzergahların kullanılacağını ve Haşdi Şabi unsurlarının güvenlikte rol alıp-almayacağıyla birlikte finansal pay/kazanç tartışmalarının olduğunu söyledi.
Can Acun, “Türkiye’de yaşanan bu imza meselesini bu bağlamda değerlendirmek gerekir. Projeye karşı olan bir taraf olarak okumamak ama bunun aksine burada oluşabilecek o yeni zenginliğin paylaşımı bağlamında Irak’ın iç dengelerinin bir tezahürü olarak okuyabiliriz.” ifadelerine yer verdi.
İRAN PROJEYE NASIL YAKLAŞIYOR?
Irak Ulaştırma Bakanı Veheb Selman Muhammed’in imza atmayı diretmesi sonrası sosyal medyada İran’a yakınlığıyla ilgili birçok değerlendirme yapılırken Can Acun, Tahran’ın yaklaşımına değindi. Acun, İran’ın ikircikli bir pozisyonu olduğunu kaydetti. Can Acun, “İran projeyi dışarıdan destekliyormuş gibi görünse de kendisinin şu anda Hürmüz Boğazı bağlamında oluşturduğu o ablukanın kırılması anlamında bir etki yaratabilir. Bir de İran’ın bağlantısallık koridorlarındaki stratejik önemini azaltabilecek bir proje olarak görülebilir. Bu bağlamda Irak’ın içerisinde çeşitli etki güçlerini kullanmak çabasına girebilir. Ancak Irak’ın içerisindeki aktörlerin hemen hemen hepsi, yani İran’la yakın çalışan gruplar dahi projeyi resmi olarak desteklemek durumundalar. Çünkü bu proje Irak’ın geleceği açısından gerçekten çok kritik diye düşünüyorum” dedi.
Başkan Recep Tayyip Erdoğan’ın son dönemde Irak, Körfez ülkeleri (BAE, Katar) ve bölgesel aktörlerle kurduğu çok taraflı diplomasi trafiği Orta Doğu’da hem barış hem de ekonomik refah oluşması adına önemli rol oynuyor. Türkiye’nin uluslararası arenada güçlenen rolü her geçen gün daha da pekişirken Kalkınma Yolu Projesi de bu adımlara çok ciddi katkı sağlayacak.
Can Acun Orta Doğu’da yaşanan gelişmelere ayrı bir parantez açtı ve, “Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in saldırgan politikaları bağlamında Orta Doğu’da şu anda bir kaos yaşanıyor. İran’ın da buna yanıt verdiğini ve elindeki en büyük koz olan Hürmüz Boğazı’nı kapattığını, hatta çatışmaların daha da derinleştiğini ve Yemen bağlamında Husilerin de Babülmendep’i kesmeye başladığını, çeşitli ülkelere ait, özellikle Suudi Arabistan menşeili gemilere abluka uygulanmaya başladığını görüyoruz.” dedi.
“TÜRKİYE’NİN ORTAYA KOYDUĞU ALTERNATİFLER KRİTİK ÖNEME SAHİP”
Amerika’nın Tahran’a karşı ablukasının bölgede ve dünyada çok ciddi bir küresel enerji krizi yarattığını kaydeden Can Acun, “Dünyadaki petrol ve petrokimya sanayinin %20’sinin bölgede üretildiğini ve dünyaya bu boğazlar aracılığıyla ihraç edildiğini görüyoruz. Ama şu anda ciddi anlamda bir kesinti söz konusu ve geleceğe yönelik de bir belirsizlik var. Dolayısıyla Türkiye’nin ortaya koyduğu yeni küresel lojistik hatlar, yeni enerji arz güvenlikleri açısından yeni alternatifler dünya açısından ve bölge açısından da bence çok kritik öneme sahip.” ifadelerini kullandı.
Başkan Erdoğan, Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi ile ortak basın toplantısında Kalkınma Yolu Projesi vurgusu yaptı:
- Savaş ortamı bizleri sadece savunma konusunda değil, enerji ve ulaştırma alanlarında da işbirliğimizi derinleştirmeye sevk ediyor. Kalkınma Yolu Projesi, mevcut gelişmeler karşısında her zamankinden daha önemli hale geldi.
Can Acun, Başkan Recep Tayyip Erdoğan’ın attığı diplomasi adımlarıyla Türkiye’nin coğrafi ve stratejik önemini ortaya koyduğunu kaydetti. Acun, Türkiye’nin hem siyasi irade hem de askeri caydırıcı gücüyle birlikte, bu hatları koruyabilecek bir ülke olarak ortaya çıktığını söyledi.
Can Acun şunları kaydetti:
Zengezur Koridoru ciddi anlamda Orta Koridor olarak tezahür ediyor. Aynı zamanda Kalkınma Yolu Projesi’ne Türkiye stratejik değer veriyor, önem veriyor ve ciddi anlamda destekliyor. Bununla birlikte alternatif koridorlar söz konusu. Suudi Arabistan’dan Hicaz Hattı’nın yeniden Türkiye’ye kadar Suriye üzerinden geçmesi; yine Kerkük’teki petrol ve enerji kaynaklarının Türkiye üzerinden, Ceyhan üzerinden dünyaya taşınması; hatta Kalkınma Yolu’yla birlikte Basra Körfezi’ndeki Kuveyt’i de içine dahil edebileceğimiz ölçekte üretilen petrolün buradan, Irak-Türkiye hattı üzerinden dünyaya açılması için Türkiye’nin ciddi önerileri ve çabaları var.
BAŞKAN ERDOĞAN’IN BÖLGESEL SAHİPLENME POLİTİKASI…
Şu anda dünyanın da buna çok değer verdiğini, önem verdiğini görüyoruz. Çünkü mevcut durum hiçbir şekilde sürdürülebilir görünmüyor. Küresel enerji krizine neden olabilecek şekilde bir kesinti söz konusu. Dolayısıyla bölgenin, bu boğazların güvenliği ve geleceğe yönelik oluşturduğu o arz sıkıntısı ihtimali her daim masada olacak ve alternatif koridorlara yatırım artacak. İşte bu anlamda da Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bölgesel sahiplenme politikasıyla birlikte içerisine dahil ettiği Türkiye’nin güçlü siyasi iradesi ve güçlü askeri caydırıcı gücü bence bu anlamda alternatif koridorların hayata geçmesini sağlayacaktır diye düşünüyorum.
